معماری، عمران و شهرسازی
به وبلاگ معماری، عمران و شهرسازی خوش آمدید 
قالب وبلاگ
دوباره انسان مدرن پس از سالها دويدن و به جلو رفتن در معماري و استفاده از انواع و اقسام مصالح گوناگون صنعتي به معماری اصیل كه همان معماري عناصر چهار گانه طبيعت است در حال بازگشتن است و اين بار بناهاي خاكي معاصر چراکه از نظر زيبايي شناختي و چه از نظر اقتصادي کامل می باشد به طوري كه حتي شركتهايي كه با تكنيك هاي صحيح معماري و طراحي خاكي آشنايي ندارند.

ازنظر زیبایی شناختی  سعي مي كنند  كه يك خانه معمولي بتني را طوري بسازند كه شبيه يك معماري خاكي بنظر برسد . خاك يكي از با صرفه ترين مصالح در جهان مي باشد تقريبا 33% از جمعيت جهان بسته به ميزان در دسترس بودن خاك و قابليت استفاده از آن در خانه هاي گلي زندگي مي كنند از خاك به 3 روش استفاده مي شود خاك پس از تخريب بنا بدون ايجاد مشكلات زيست محيطي به طبيعت باز مي گردد و جذب زمين مي شود از آن گذشته چينه هاي گلي (ديوارهاي گلي) عايق هاي خوبي هستند كه باعث كاهش مصرف در سرمايش و گرمايش مي گردد.

با توجه به اين موارد در كشورهاي مختلف درصد استفاده از اين ماده همراه با تخفيفات بر آمدند مثلا وزارت مسكن فرانسه در سال 1986 از معماراني چون جوردا و پرودين براي طراحي خط مشي تازه اي دعوت به عمل مي آورد كه تكنيكها و تستهاي معماري مدرن و خاكي را تعليق كرده و آنها را به يك واحد منسجم تبديل مي كند كه نتيجه اين كار بناله هاي مستحكم با خاك كوبيده ديواره هاي خاكي با قابهاي چوبي معماري آجري و خاكي و نيز برج هاي 5 طبقه خاكي بود كه با قاطعيت در محيط ايستادند.

نادر خليلي اميدوار بود بتواند به مردم جهان كمك كند تا در جايي زندگي كنند كه در سازگاري با محيط زيست‌شان باشد، نه عليه آن. پس از زلزله بم مي‌گفت، بارها پيشنهاد بازسازي اين شهر كويري را بر مبناي طرح‌هاي برآمده از دل معماري كوير ايران داده است كه هيچگاه جدي گرفته نشده است. نادر خليلي در موسسه زمين كاليفرنيا، ايده‌هاي خود را پي مي‌گرفت تا از خاك بر افلاك رود. او در 72 سالگي در آمريكا درگذشت؛ اما ايده‌هاي آينده نگرانه او باقي ماند تا شايد روزي نخستين شهرك‌هاي ماه بر مبناي ايده‌هاي او شكل بگيرند و انسان در هنگام ترك سياره خود به ياد كهن‌ترين سنت‌هاي قديمي‌خود بيفتد: «زماني كه پس از پايان تحصيلاتم در ايران و تركيه و آمريكا، معماري داراي موقعيت بودم جمله‌اي از پسرم دگرگونم كرد. روزي به او گفتم چرا با دوستانت مسابقه نمي‌دهي و او گفت دوست دارم تنها و با خودم مسابقه دهم. گويي آتشي در دلم بيدار شد. من هم بايد به جاي مسابقه با ديگران با خودم مسابقه مي‌دادم. به ايران بازگشتم و از دل كوير ايران عصاره‌اي از معجزه خاك و آتش را يافتم.» و اين‌گونه نادر خليلي گام در راه مسابقه‌اي يك نفره گذاشت.

يكي از دغدغه‌هاي اصلي او در طول مدت فعاليت حرفه‌ايش اين بود كه چگونه مي‌توان بناها و ساختمان‌هايي ساخت كه علاوه بر بيشترين سازگاري با طبيعت، بتوانند در برابر بلاياي طبيعي و به خصوص زلزله مقابله كنند. وي اين هدف را يكي از دلايل فعاليت هايي مي‌دانست كه از مدتي قبل آغاز كرده بود. وي مي‌گويد: «علم و تجربه در غرب در اين مورد يك جواب راحت و درست به من داده بود: خانه‌ها را با بتون و فولاد بايد ساخت. مدت‌ها طول كشيد تا بفهمم اين پاسخ نه درست بوده است ونه راحت » 

 نادر خلیلی ، یک معمار ایراني الاصل ، معماری سرامیکی کشورش را به این ایالت زلزله خیز انتقال داده است او گنبدهایی از خاک می سازد و بعد آنها را می پخت بطوریکه اجزای آنهامانندسرامیک با یکدیگر ترکیب می شود. ثابت شده است که این ساختمانها ضد زلزله هستند و دولت از آنها برای پناهگاهها استفاده می کند حتی  Nasa  درحال اجرای پروژه هایی است که بتواند این تکنیک را در کره ماه اجرا کند آنها قصد دارند گنبدهایی از جنس خاک ماه بسازند و این سازه را با انرژی خورشیدی گداخته کنند که نتیجه کار یک راه حل بسیار مقرون به صرفه و ابتکاری برای سایتی است که مواد ساختمانی را نمی توان به آنجا منتقل کرد .

پروفسور نادرخليلي يك مهندس معمار ايراني است كه طرح هاي ابتكاري وي براي ساخت سازه هاي مسكوني ماه و مريخ موردتوجه پژوهشگران ناسا قرار گرفته است. وي از بيست سال پيش در زمينه طراحي و احداث واحدهاي مسكوني در كره ماه و مريخ فعاليت دارد.او طرح هايي پيشنهادكرده كه نمونه هايي از آن در مناطق بياباني آمريكا نيز ساخته شده است.

طرح خليلي در سال 83 برنده جايزه معتبر معماري بنياد آقاخان شد و طرح پيشنهادي او براي ساخت و ساز در كره ماه ساختمان سازي در كرات ديگر كه از معماري سنتي مناطق كويري ايران الهام گرفته شده از الگوهاي ابرخشت و سازه هاي خشتي (Geltaftan) پيروي مي كند كه براي احداث ساختمانهاي مستحكم در مناطق كويري زمين پيشنهاد كرده است. ؛

اين نوع بنا ها را تا سه طبقه نيز مي توان ساخت . روش «گلتافتن» روشي است كه در آن خانه هاي خشتي و گلي طاق و گنبد دار كه ميليون ها نمونه از آن در ايران وجود دارند از داخل به وسيله آتش گداخته مي شوند. خليلي از چند سال پيش از اين روش ابداعي در موسسه خود (موسسه هنر و معماري خاك كاليفرنيا) استفاده مي كند كه خانه هاي ساخته شده به اين روش به «خانه هاي سراميكي» مشهورند. نادرخليلي درباره منبع تامين آتش مورد نياز براي ساخت اين سازه ها در ماه و مريخ ميگويد براي تامين حرارت مورد نياز مي توان نور خورشيد را از طريق ذره بين هايي در محل هاي مورد نظر متمركز كرد. در محل هاي مورد نظر متمركز كرد. از آنجا كه خاك آن مناطق ماهيت شيشه اي دارد، ديواره گنبدهاي ساخته شده بسيار زودتر از زمين ذوب مي شوند. روش ديگر كه حتي نيازي به ساخت خشت هاي گلي ندارد، استفاده از ابرخشت است.

در اين سيستم كه حاصل ۲۳ سال تحقيق و تجربه براي ابداع ساده ترين و سريع ترين و ارزان ترين روش احداث بناست به جاي خشت هاي گلي از كيسه هايي كه حدود ۳۰ متر طول و ۴۰ سانتي متر عرض دارند، استفاده مي شود و البته مصالح استاندارد هستند، كيسه در محل پرشده و بعدكوبيده مي گردد تا كاملا فشرده شود. در حقيقت كيسه شن و سيم خاردار كه مصالحي جنگي و مصالح اصلي اين روش نيز هستند در اكثر جا ها وجود دارند، براي زمان صلح استفاده مي شوند. اين كيسه ها كه داخل آنها با خاك پر مي شود به صورت لايه لايه بر روي يكديگر قرار مي گيرند و به وسيله رديف هايي از سيم خاردار كه به صورت كمربندي هايي آنها را در بر مي گيرد به يكديگر متصل مي شوند.

به اين ترتيب، گنبدي تخم مرغي ساخته مي شود كه بيش از ۹۰ درصد آن از مصالح محلي است . . خشتي و گنبدي برابر فشار، مقاومت زيادي دارند و در مقابل رانش يا تنش است كه فرو مي ريزند و در اين سيستم، سيم خاردار ها در لايه هاي مختلف، عمل مقاوم سازي را در برابر كشش ايجاد مي كنند، حتي بسيار بيشتر از آرماتور در بتون و به هر شكلي كه بتوانيم سيم خاردار را شكل دهيم، اين بنا ها هم مي توانند به همان فرم، شكل بگيرند و البته در شكل هاي هندسي كامل . يك طاق، در اصل يك صفحه دو منحني است و اين يعني مقاوم ترين فرمي كه در طبيعت وجود دارد.

با توجه به سنگيني و مشكلات انتقال سيم  هاي خاردار به فضا مي توان در ساخت و تثبيت اين سازه هاي گنبدي از كيسه هاي چسبان ويژه استفاده كرد.با توجه به اين كه در ماه و مريخ با پديده هايي نظير زلزله يا توفان شديد مواجه نيستيم اين سازه ها از استحكام و پايداري بسيار خوبي برخوردارند . مهمترين ويژگي اين طرح استفاده از حداقل مصالح در آنهاست كه به دليل هزينه هاي بسيار سنگين انتقال هر كيلوگرم بار به فضا مولفه اي بسيار تعيين كننده است.

نظريه خليلي در خصوص مقاوم سازي بناهاي خشتي : مقاوم سازي بناهاي خشتي به عنوان يک ضرورت درجامعه مطرح ميشودوبا توجه به اينكه بدون اعمال تغيير در ظاهر بناهاي تاريخي داراي ارزش نمي توان مقاوم سازي مناسبي انجام دادوبخش وسيعي از آثار تاريخي با ارزش كشور خشتي بوده و بر خلاف نظر بعضي افراد مبني بر مقاوم سازي بناهاي خشتي، اين طرح بدون صدمه زدن به هويت كالبدي و بصري خانه هاي تاريخي امكان پذير نيست و تا كنون هيچ گاه با موفقيت انجام نشده است .

به اعتقاد بعضي از كارشناسان مقاوم سازي بناهاي خشتي تنها در صورتي امكان پذير است كه كالبد فيزيكي آن ها دچار تغييرات اساسي شود در صورتيكه كارشناسان ميراث فرهنگي با ايجاد هر گونه تغيري در كالبد فيزيكي بافت مخالفند.

تا کنون بسياري از مسولان و کارشناسان ميراث فرهنگي طرح هايي را براي اجراي پروژه هاي مقاوم سازي بناهاي خشتي و بافتهاي تاريخي كشور به ويژه در يزد و كاشان تدوين کرده اند که بر اساس آنها قرار است بناهاي تاريخي مقاوم شوند. البته در چنين شرايطي بناهاي تاريخي پس از بازسازي مطابق باچهره قديمي نماسازي مي شوند، اما اين گونه طرح ها را نمي توان براي بناها و آثار تاريخي باارزش و ثبت شده اجرا كرد.

تحقيقات انجام شده در ساخت سازه هاي خشتي مقاوم براي آثار تاريخي باارزشي مانند گنبد سلطانيه مفيدنيست و نمي توان گنبد سلطانيه يا ساير آثار تاريخي منحصر به فرد را با استفاده از نتايج تحقيقات «خشت مقاوم »مقاوم سازي كرد . مساله ديگر نحوه استفاده از خشت هاي مقاوم است زيرا با وجود اينكه در تحقيقات آزمايشگاهي خشت ها از مقاومت بالايي برخوردارند اما عملكرد سازه اي و ديناميكي خشت هاي مقاوم در اسكلت بنا هنوز مشخص نيست و اين امكان وجود دارد كه خشت ها در كنار هم و در حركت جمعي مقاومت مناسبي را نداشته باشند .

وي با الگوبرداري از بناهاي خشتي يزد ، ابر خشت هايي را طراحي كرده كه تنها با استفاده از خشت پخته شده سازه هايي منطبق با خانه هاي يزدي و مقاوم در برابر زلزله هستند. مي توان با استفاده از طرح خليلي روياي سازه هاي خشتي مقاوم را به واقعيت تبديل كرد . بناهای خاكي معاصرساختمانهاي خاكي معاصر اگر چه به نوعي با معماري بومي كشورهاي در حال توسعه آميخته است ولي معماران مدرني همچون جوردا و پرودين مايك رينولد نادرخليلي رابرت ديتن و  گلنا مركات نيز اين ماده را به عنوان مناسبت ترين ماده ساختماني پذيرفته و آن را در پروژه هاي معاصر خود به كار مي برند و به اين ماده معناي ديگري داده اند جالب است كه در آمريكاي شمالي و استراليا نيز استفاده از خاك به عنوان يك ماده صنعتي براي ساختمان سازي پذيرفته شده است حس زيبايي شناختي خاك آنقدر متداول شده كه خانه هاي معمولي بتني را نيز شبيه معماري خاكي ميكنند .

[ ] [ ] [ مهدی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

وبلاگ معمارباشی جهت نوشتارهایی در مورد هنر معماری ایران و جهان و طراحی و مرمت شهری در ضمن عمران و شهرسازی نیزدر نظر گرفته شده است.
امکانات وب

  • دانلود فیلم
  • قالب وبلاگ